Atmashatakam Stotra. A tribute to the great Adi Shankarachary. ॐ नमः शिवाय। ॐ नमः शिवाय। कोहम! म्हणजे मी कोण आहे? आणि त्यानंतर हें सर्व ब्रह्मांड म्हणजे काय आहे? ह्या प्रश्नांनी माणसाला अगदी पुरातन काळापासून भेडसावलें आहे. स्टीफन हॉकिंग्ज़ सारख्या शास्त्रज्ञांनी देखील ह्या निर्मितीमागचें सूत्र म्हणजे ह्याच प्रश्नांची उत्तरें शोधण्याचा प्रयत्न केला आणि आजदेखील शास्त्रज्ञांना त्याचेंच उत्तर हवें आहे. आपल्या शास्त्रज्ञ ऋषीमुनींनी देखील हजारो वर्षांपूर्वी ह्या उत्तरांसाठीच प्रचंड साधना केली. जगभरामध्यें अनेक दिग्गजांनी आपापल्या पद्धतीनें ही उत्तरें मांडली आहेत. त्या उत्तरांमध्यें समाधान शोधणें आपल्या हातात आहे. आदि शंकराचार्यांनी अतिशय प्रभावी शैलीमध्यें आणि गेय्य रूपामध्यें सहा श्लोकांत "मी कोण आहे" ह्या प्रश्नाचें उत्तर समाधानकारक रीतीने दिले आहे जें आत्मषटकम अथवा निर्वाण षट्कम स्तोत्र ह्या नांवानें प्रसिद्ध आहे. "मी कोण आहे" हें समजावुन सांगण्यासाठीं त्यांनी प्रथम "मी कोण नाहीं" हें सांगण्यावर भर दिला आणि मग "मी शिव म्हणजे कोण आहे" तें सांगितलें. त्यांच्या सारखा जगद्गुरु ज्या भूमीमध्यें अवतीर्ण झाला त्याच भूमीमध्यें आपण जन्माला आलो हें आपले महदभाग्यच आहे. पूज्य शंकराचार्यांनी रचलेल्या मूळ संस्कृत श्लोकांचा अर्थ मराठी आणि इंग्रजी अशा दोन्ही भाषांमध्यें सांगण्याचा हा अल्पसा प्रयत्न आहे. भाषेचा अडथळा दूर करुन सर्व जगासमोर शंकराचार्यांची शिकवण आणणें इतकाच माझा या मागील हेतूं आहे. प्रथम सर्व श्लोक एकत्र बघुन मग एकेका श्लोकाचा आढावा घेऊया. Om Namah Shivay! Om Namah Shivay! Who am I is the basic question and then what is this entire material world is the next question. Man has been after finding the answers to these questions since ancient times. Even the great scientist of this century like Stephen Hawking tried to find the elemental cause or the casual element behind all creation and now also scientists are struggling to find that answer. Our scientist Rishis and Sages took tremendous efforts and did lot of research thousands of years back to find the same answers. The scholars all over the world have tried to answer these questions in their own ways. It depends on us to find a satisfactory and convincing answer from their theories. The great Adi Shanarachary from India has answered the fundamental question “Who am I” very effectively, convincingly and satisfactorily in beautiful poetic language in six verses which is known as Atma Shatakam or Nirvan Shatakam Stotra. For answering the question "Who am I" he first explained "Who am I not" and then told the secret behind "I am Shivam". We must consider ourselves very fortunate for being born in the same soil of this Motherland India in which Adi Shakaracharya was born. This is a small attempt of translating the original Sanskrut Verses composed by the Guru of the whole world Adi Shakaracharya. The translation will be in Marathi as well as in English. To get rid of the language barrier and put forward Adi Shankaracharya’s preaching in front of the world is the only purpose here. Initially we will see the six Verses together and then go into the meaning of each verse. आत्मषटकम अथवा निर्वाण षट्कम स्तोत्र। मनोबुद्ध्यहङ्कारचित्तानि नाहं न च श्रोत्र जिह्वे न च घ्राण नेत्रे । न च व्योम भूमिर्न तेजो न वायुश्चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ १॥ न च प्राणसंज्ञो न वै पञ्चवायुर्न वा सप्तधातुर्न वा पञ्चकोशः । न वाक्पाणिपादौ न चोपस्थपायुश्चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ २॥ न मे द्वेषरागौ न मे लोभमोहौ मदो नैव मे नैव मात्सर्यभावः । न धर्मो न चार्थो न कामो न मोक्षश्चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ३॥ न पुण्यं न पापं न सौख्यं न दुःखं न मन्त्रो न तीर्थं न वेदा न यज्ञाः । अहं भोजनं नैव भोज्यं न भोक्ता चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ४॥ न मृत्युर्न शङ्का न मे जातिभेदः पिता नैव मे नैव माता न जन्म । न बन्धुर्न मित्रं गुरुर्नैव शिष्यश्चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ५॥ अहं निर्विकल्पो निराकाररूपो विभुर्व्याप्य सर्वत्र सर्वेन्द्रियाणाम् । सदा मे समत्वं न मुक्तिर्न बन्धश्चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ६॥ ॥ इति श्रीमच्छङ्कराचार्यविरचितं आत्मषट्कं स्तोत्र सम्पूर्णम् ॥ मनोबुद्ध्यहङ्कारचित्तानि नाहं न च श्रोत्र जिह्वे न च घ्राण नेत्रे । न च व्योम भूमिर्न तेजो न वायुश्चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ १॥ Mano Buddhi, Ahankara, Chittani Naaham Nacha Shrotra Jihve Na Cha Ghrana, Netre Nacha Vyoma Bhoomir Na Tejo Na Vayuh Chidananda Rupah Shivoham! Shivoham! ॥ १॥ शंकराचार्य म्हणतात हें मन, बुद्धी, चित्त आणि अहंकार म्हणजे मी नव्हे. श्रोत्र म्हणजे हें कान मी नव्हे, ही जिव्हा वा जीभ वा रसना म्हणजे मी नव्हे, घ्राणेन्द्रिय म्हणजे नाक मी नव्हे आणि नेत्र म्हणजे हें डोळे देखील मी नव्हे. पृथ्वी, आप, तेज, वायु आणि व्योम वा आकाश ही पंचमहाभूतें म्हणजे देखील मी नव्हे. शुद्ध चैतन्य आणि आनंद हेंच माझे स्वरुप आहे. मी शिव म्हणजे मंगलमय परिपूर्ण परब्रह्म आहे. मी चिदानंदरुप शिवस्वरुप आहे. मी शिवस्वरुप आहे।।१।। Adi Shankaracharya is referring here to the “Me” or the “I” in our perception. He says I am not the mind, not the intellect, not the flow of thoughts or the memory and not the ego. I am not the ears, not the tongue, not the nose and not the eyes also. I am none of the five senses or the five sensory organs. I am not the sky or ether, not the earth, not the fire, not the water and not the wind or the air also. I am none of these five basic elements in the Universe. I am the form of pure consciousness and bliss. I am the eternal Shivam which is holy, sacred and complete Brahman. I am the blissful Shivam. I am Shivam ।।1।। न च प्राणसंज्ञो न वै पञ्चवायुर्न वा सप्तधातुर्न वा पञ्चकोशः । न वाक्पाणिपादौ न चोपस्थपायुश्चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ २॥ Na Cha Prana Saudnyo Na Vai Pancha Vayu Na Vaa Sapta Dhatur Na Vaa Pancha Koshah Na Vak Pani Padam Na Chopastha Payu Chidananda Rupah Shivoham! Shivoham! ॥2॥ संपूर्ण शरीरामध्यें संचार करणारा वायु ज्याला प्राणवायु म्हणतात तो मी नव्हे. प्राण, अपान, व्यान, उदान व समान हें पंचप्राण म्हणजे देखील मी नव्हे. रस, रक्त, मेद, मांस, मज्जा, अस्थि आणि शुक्र हें शरीरामधील सप्तधातु म्हणजे देखील मी नव्हे. हें सर्व शरीराची धारणा करतात म्हणून त्यांना धातू म्हणतात. ते डोळ्यांना दिसतात आणि इन्द्रियांना जाणवतात म्हणून मी म्हणजे सप्तधातु नव्हे. अन्नमय, प्राणमय, मनोमय, विज्ञानमय आणि आनंदमय हें पंचकोष म्हणजे देखील मी नव्हे. तलवार ज्याप्रमाणें म्यानामध्यें झाकली जातें त्याप्रमाणें आत्मा ह्यांच्यामध्यें झाकला जातो म्हणून त्यांना पंचकोष म्हणतात. हात, पाय, तोंड, गुद आणि उपस्थ ही पांच कर्मेंद्रियें म्हणजे देखील मी नव्हे. शुद्ध चैतन्य आणि आनंद हेंच माझे स्वरुप आहे. मी शिव म्हणजे मंगलमय परिपूर्ण परब्रह्म आहे. मी चिदानंदरुप शिवस्वरुप आहे. मी शिवस्वरुप आहे।।२।। Our entire body is in action because of the Air element known as Prana. I am not the Prana and I am not the breath. There are five types of vital Prana known as Prana, Apana, Vyana, Udana and Samana. I am none of these five Pranas. Our body is made up of seven Ceriums or Roots or Ingredients namely Nectar or Essence, Blood, Fat, Flesh, Marrow, Bones and Seed. I am none of the seven Ceriums. There are five sheaths or koshas namely Annamay, Pranamay, Manomay, Vidnyanamay and Anandamay which kind of cover or shield the Atman. I am none of these five Sheaths either. We have five organs which perform all actions in our body. Those are Hands, Feet, Mouth, Rectum and male or female organ of generation. I am none of these five organs of action in the body. I am the form of pure consciousness and bliss. I am the eternal Shivam which is holy, sacred and complete Brahman. I am the blissful Shivam. I am Shivam ।।2।। न मे द्वेषरागौ न मे लोभमोहौ मदो नैव मे नैव मात्सर्यभावः । न धर्मो न चार्थो न कामो न मोक्षश्चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ३॥ Na Cha Prana Saudnyo Na Vai Pancha Vayu Na Vaa Sapta Dhatur Na Vaa Pancha Koshah Na Vak Pani Padam Na Chopastha Payu Chidananda Rupah Shivoham! Shivoham! ॥ 3॥ ज्याला राग, द्वेष, लोभ, मोह, मद व मत्सर ह्या भावना, हें विकार किंवा हें षड्रिपु जडतात तो पुरुष म्हणजे मी नव्हे. धर्म, अर्थ, काम व मोक्ष हें मानवी जीवनामधील चार पुरुषार्थ म्हणजे देखील मी नव्हे. शुद्ध चैतन्य आणि आनंद हेंच माझे स्वरुप आहे. मी शिव म्हणजे मंगलमय परिपूर्ण परब्रह्म आहे. मी चिदानंदरुप शिवस्वरुप आहे. मी शिवस्वरुप आहे।।३।। I am not the one who is influenced by Anger, Hatred, Greed, Attachment, Ego or Pride or Arrogance and Jealousy. There are four goals or the ultimate things to be achieved in human life. Those are Religion i.e. being good to all, Wealth to have a good life and to help the needy people, Desires only for good cause and Liberation or Salavation. I am none of these goals or objectives. I am the form of pure consciousness and bliss. I am the eternal Shivam which is holy, sacred and complete Brahman. I am the blissful Shivam. I am Shivam ।।3।। न पुण्यं न पापं न सौख्यं न दुःखं न मन्त्रो न तीर्थं न वेदा न यज्ञाः । अहं भोजनं नैव भोज्यं न भोक्ता चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ४॥ Na Me Dvesha Ragau Na Me Lobha Mohau Mado Naiva Me Naiva Maatsarya Bhavah Na Dharmo Na Chartho Na Kamo Na Mokshah Chidananda Rupah Shivoham! Shivoham! ॥4॥ पुण्य म्हणजे मी नव्हे व पाप म्हणजे देखील मी नव्हे. सुख सुख म्हणून जें म्हणतात तें म्हणजे मी नव्हे आणि दुःख म्हणजे देखील मी नव्हे. अनेकविध मंत्र म्हणजे मी नव्हे आणि सर्व तीर्थें म्हणजे देखील मी नव्हे. चारही वेद म्हणजे मी नव्हे आणि सर्व प्रकारचें यज्ञ म्हणजे देखील मी नव्हे. भोजन करण्याची क्रिया म्हणजे मी नव्हे, भोजन करण्याची वस्तु म्हणजे मी नव्हे आणि भोजन करणारा मनुष्य म्हणजे देखील मी नव्हे. दृश्य, दर्शन आणि द्रष्टा अशी कोणतीही त्रिपुटी म्हणजे मी नव्हे. शुद्ध चैतन्य आणि आनंद हेंच माझे स्वरुप आहे. मी शिव म्हणजे मंगलमय परिपूर्ण परब्रह्म आहे. मी चिदानंदरुप शिवस्वरुप आहे. मी शिवस्वरुप आहे।।४।। I am neither the virtuous deeds nor am I the sinful acts. I am neither the happiness, that humans think nor am I the sorrow nor the miseries. I am neither any Sacred Incantation i.e. any Mantra nor am I any of the several Pilgrimages. I am neither any of the four Vedas nor am I any type of Sacrifice or Oblation. I am neither the act of eating nor am I the food to be eaten nor am I the one who is eating. I am the form of pure consciousness and bliss. I am the eternal Shivam which is holy, sacred and complete Brahman. I am the blissful Shivam. I am Shivam ।।4।। न मृत्युर्न शङ्का न मे जातिभेदः पिता नैव मे नैव माता न जन्म । न बन्धुर्न मित्रं गुरुर्नैव शिष्यश्चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ५॥ Na Punyam Na Papam Na Saukhyam Na Dukham Na Mantro Na Teertham Na Veda Na Yadnyah Aham Bhojanam Naiva Bhojyam Na Bhokta Chidananda Rupah Shivoham! Shivoham! ॥ 5 ॥ ज्याला मृत्यु बद्दलची शंका अथवा मृत्युचें भय भेडसावतें तो पुरुष म्हणजे मी नव्हे. ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य व शूद्र अथवा अंत्यज आणि चांडाळ हा जातिभेद पाळणारा मनुष्य म्हणजे मी नव्हे. कोणाचाही पिता म्हणजे मी नव्हे, कोणाचीही माता म्हणजे मी नव्हे आणि ज्याला जन्म घ्यावा लागतो तो मनुष्यप्राणी अथवा कोणताही प्राणी म्हणजे मी नव्हे. कोणी बंधु अथवा मित्र म्हणजे मी नव्हे आणि कोणी गुरु अथवा शिष्य म्हणजे देखील मी नव्हे. शुद्ध चैतन्य आणि आनंद हेंच माझे स्वरुप आहे. मी शिव म्हणजे मंगलमय परिपूर्ण परब्रह्म आहे. मी चिदानंदरुप शिवस्वरुप आहे. मी शिवस्वरुप आहे।।५।। I am not the one who is scared of death or the one who has doubts about death or the one who does not know what death is. I am not the one who follows and believes in the cast system and the one who differentiates everyone based on that belief. I am neither anybody’s father nor anybody’s mother. I am neither any human nor any other creature in the animal kingdom. I am neither anybody’s brother or sister nor anybody’s friend. I am neither anybody’s Guru nor Preacher nor am I anybody’s disciple. I am the eternal Shivam which is holy, sacred and complete Brahman. I am the blissful Shivam. I am Shivam ।।5।। अहं निर्विकल्पो निराकाररूपो विभुर्व्याप्य सर्वत्र सर्वेन्द्रियाणाम् । सदा मे समत्वं न मुक्तिर्न बन्धश्चिदानन्दरूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥ ६॥ ॥ इति श्रीमच्छङ्कराचार्यविरचितं आत्मषट्कं स्तोत्र सम्पूर्णम् ॥ Na Me Mrityushanka Na Me Jati Bhedah Pita Naiva Me Naiva Mata Na Janma Na Bandhur Na Mitram Gurur Naiva Shishyah Chidananda Rupah Shivoham! Shivoham! ॥ 6 ॥ मी निर्विकल्प आहे म्हणजे भेदतीत आहे व मला कसलीही शंका, भ्रांति वा अनिश्चितता नाहीं. मी निराकार आणि निर्विकार आहे. मी विभु अथवा सर्व विश्वाला व्यापून राहणारा म्हणजे सर्वव्यापी आहे. मी सर्व ठिकाणी आहेच आहे आणि सर्व इन्द्रियांना व्यापून आहे. मी सदा सर्वदा सम आहे म्हणजे मला कोणत्याही प्रकारची क्षती नाहीं वा वृद्धी देखील नाहीं. मला कोणती मुक्ती नाहीं आणि मला संसाराचें बंधन देखील नाहीं. शुद्ध चैतन्य आणि आनंद हेंच माझे स्वरुप आहे. मी शिव म्हणजे मंगलमय परिपूर्ण परब्रह्म आहे. मी चिदानंदरुप शिवस्वरुप आहे. मी शिवस्वरुप आहे।।६ ।। I am beyond any doubts, delusions and uncertainties. I have no shape or form and I am without any disorder or perversion. I am occupying the entire Universe and I am all pervading. I am Omnipresent and I am occupying all the organs in the body. At all times I am one and the same. Neither any harm, damage or injury can be caused to me nor can I be grown or spread. . I am the eternal Shivam which is holy, sacred and complete Brahman. I am the blissful Shivam. I am Shivam ।।6।। Here ends the Atmashatakam Stotra composed by Adi Shankaracharya.

Vishnu Sahastra Naam and other rituals. This is a combination of Mantras, Stotras and Shanti Path. The idea is to utilise some time in the day for good cause. It is 56 minutes long and is covers the most commonly followed practices.

Manache Shlok 25 with meaning in English. | Jai Shri Ram | मना वीट मानू नको बोलण्याचा। पुढे मागुता राम जोडेल केंचा। सुखाची घडी लोटतां सूख आहे। पुढें सर्व जाईल काहीं न राहे।। २५ ।. Oh my mind, never get tired or bored of chanting the name of Lord Ram. Try to think of him and chant his name for as much time as possible. Because that is the only way to be in the proximity of Ram and that is the only way of seeking help from him. Do not feel sad after a moment of happiness or pleasure is over because there is a different kind of happiness beyond. Within a short while nothing that you have seen or experienced will remain and everything will disappear. || 25 ||

Manache Shlok 24 with meaning in English. | Jai Shri Ram | रघूनायकावीण वायां सिणावें। जनासारिखे वेर्थ कां वोसणावें। सदा सर्वदा नाम वाचें वसों दे। अहंता मनीं पापिणी ते नसों दे।।२४।। Try to apply and dedicate everything you do to Lord Raghav. By doing so, everything you do will be fruitful. It will be a waste otherwise. Do not do something just because others are doing it and do not behave like someone else. Try to do something on your own. Whenever possible try to chant Lord Ram’s name and speak in praise of GOD. Chanting Ram’s name will destroy your ego and pride and it will also get rid of the sinful greed and unwanted desires. || 24 ||

Manache Shlok 23 with meaning in English. | Jai Shri Ram | न बोले मना राघवेंवीण काहीं। जनी वाउगें बोलतां सूख नाहीं। घडीनें घडी काळ आयुष्य नेतो। देह्यांती तुला कोण सोडूं पहातो।। २३।. Oh my mind, do not waste time in futile discussions, talks and arguments. Try to think about Lord Raghav i.e. Ram and chant his name for as much time as possible. Whatever else you speak with the people otherwise does not give you happiness and peace of mind is also lost because of that. Every minute and every second you live, you are inexorably moving towards death. Time is stealing life from you every moment. When the time comes to depart from this world, you are left alone and no one can help you except Lord Ram. Chanting his name is the best way to seek his help. || 23 ||